Κωνσταντίνος (C.) Belemace — Βιογραφικό και Ιστορικό Πλαίσιο
Ο Constantin (C.) Belemace γεννήθηκε στη Μηλόβιστα το 1844. Τα πρώτα του γράμματα τα διδάχθηκε στην ελληνική γλώσσα από τους τοπικούς ιερείς, ενώ σύμφωνα με τη βιογραφία του Stere Diamandi, αλλά και με δική του αναφορά, είχε δάσκαλο τον Δήμο Πίπη. Στη συνέχεια συνέχισε τις σπουδές του στο Σερβικό Σχολείο του Βελιγραδίου, όπου τον είχε στείλει ο θείος του. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Βουκουρέστι, όπου ίδρυσε καφενείο–εστιατόριο, έναν χώρο που εξελίχθηκε σε σημείο συνάντησης προσωπικοτήτων της πολιτικής και της λογοτεχνικής ζωής της εποχής.
Εκεί γνωρίστηκε με τον Ανδρέα Μπάγκαβο (Andrei Bagav) από το Μπλάτσι (σημ. Βλάστη), ο οποίος αναγνώρισε το ποιητικό του ταλέντο. Ο Belemace, εμπνεόμενος από τα τραγούδια και τις διηγήσεις που είχε ακούσει στην παιδική του ηλικία, τα προσαρμοζε σε νέες ποιητικές μορφές στη βλάχικη (αρμάνικη) γλώσσα. Ο Μπάγκαβος, σε συνεργασία με τους παλιούς συμμαθητές του Μούρνο, Καιρέτη και Πετρέσκου, ήρθε σε ρήξη με τον Απόστολο Μαργαρίτη, γενικό επιθεωρητή των ρουμανικών σχολείων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η διαφωνία επικεντρωνόταν στη γλώσσα της εκπαίδευσης: ο Μπάγκαβος υποστήριζε ότι η εγκύκλια διδασκαλία των μαθητών όφειλε να γίνεται στα αρμάνικα, και όχι στα ρουμανικά.
Στο Αναγνωστικό που έγραψε ο Μπάγκαβος με τίτλο ‘‘Αναγνωστικό για τους μαθητές των πρωτοβάθμιων ρουμανικών σχολείων της Μακεδονίας’’, δημοσιεύθηκε για πρώτηφορά το ποίημα του Belemace „Parinteasca Dimandarea“ (ΝτιμαντάριαΠαριντιάσκα).Στα ποιήματά του, ο Belemace ασκεί κριτική στον Απόστολο Μαργαρίτη,χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς όπως «ζουλάπι» και «σατανά».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στο Parinteasca Dimandarea - το πρώτο από τη συλλογή - απουσιάζουν οι ρουμανισμοί, γεγονός που καταδεικνύει την προσήλωσή του σε μια καθαρά αρμάνικη λεκτική και πολιτισμική παράδοση. Το έργο εντάσσεται στοιστορικό πλαίσιο των εθνικιστικών εξάρσεων που χαρακτήρισαν τα βαλκανικά
κράτη του 19ου αιώνα. Μετά την πτώση των καθεστώτων του ανατολικού block αναδείχτηκαν αρκετοί μικροεθνικισμοί και σε αυτό το πλαίσιο, κάποιοι Βλάχοι , κυρίως της Ρουμανίας και της Βόρειας Μακεδονίας, χρησιμοποίησαν το συγκεκριμένο ποίημα, για προπαγανδιστικούς πολλές φορές λόγους, ως «εθνικό» ύμνο. Τις τελευταίες δεκαετίες, το φαινόμενο έχει ατονίσει και οι νέες γενιές Βλάχων στα Βαλκάνια δεν το υιοθετούν.
Το συγκεκριμένο ποίημα εντάσσεται στο υλικό της κασέτας που εκδόθηκε από την AFA(ASSOCIATION DI FRANCE AROUMAINS) με πρόεδρο τον I.Perifan, το 1979, και περιέχει αρκετά παραδοσιακά βλάχικα τραγούδια μελοποιημένα, όπως και ποιήματα και αφηγήσεις στη βλάχικη γλώσσα που προέρχονται κυρίως από εκδόσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ρουμανία. Ακούγονται ποιήματα των C.Belemace, M.Beza, N.Tuliu που απαγγέλουν οι Ι. Caramitru,T. Caragiu,K.Mantsu κ.ά και τραγουδάνε οι G.Celea,G.Marcu, αδερφές Vangeli κ.ά
Σύμφωνα με τον Σταύρο Παπαγιάννη στο βιβλίο του Τα Παιδιά της Λύκαινας. Οι Επίγονοι της Πέμπτης Ρωμαϊκής Λεγεώνας κατά τη Διάρκεια της Κατοχής (1941–1944), ο Βιργίλιος Πούπης, ρουμανοδιδάσκαλος από την ΑβδέλλαΓρεβενών, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στη λεγεώνα του Αλκιβιάδη Διαμάντη,συνέγραψε ομότιτλο ποίημα-τερατούργημα με έντονα εθνικιστικό περιεχόμενο. Το ποίημα αυτό, ανκαι δεν επιβεβαιώνεται βιβλιογραφικά, φέρεται να χρησιμοποιήθηκε σύμφωνα με τονΠαπαγιάννη ως ύμνος από περιορισμένη ομάδα Βλάχων κυρίως στην περίοδο τηςγερμανικής κατοχής και το οποίο σημασιολογικά έχει εντελώς διαφορετικόπεριεχόμενο από το ποίημα του Belemace.
Δεοντολογική και Επιστημονική Δήλωση
Το Ψηφιακό Αποθετήριο της Μουσικής των Βλάχων δεν ενστερνίζεται θέσεις, νοήματα ή κοινωνικά πλαίσια που αναδύονται από τα τεκμήρια. Όλες οι πληροφορίες, τα κείμενα και οι εικόνες αποτελούν πιστή αναπαραγωγή των πρωτογενών πηγών και σε καμία περίπτωση δεν υιοθετείται οποιαδήποτε άποψη ή ιδεολογική στάση.
Η παρουσίαση του υλικού γίνεται αμιγώς επιστημονικά και δεοντολογικά, με σκοπό να προσφερθούν στον σύγχρονο μελετητή και στον ιστορικό του μέλλοντος όλα τα αναγκαία εργαλεία και δεδομένα, ώστε να μπορούν να εξάγουν τεκμηριωμένα και γόνιμα συμπεράσματα σχετικά με το εκάστοτε κοινωνικό, πολιτισμικό ή ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συντάχθηκε, εκφράστηκε,αποτυπώθηκε ή ηχογραφήθηκε κάθε τεκμήριο.
Βιβλιογραφία
- Constantin Belimace, Dimandarea Parinteasca, Editura Cartea Aromână,
1990
- A. Bagav, Carte de Alegere scrisă în dialectului Macedoromanu, 1887
- Stere Diamandi, Oameni și aspecte din istoria aromânilor, 1940
- Σταύρος Παπαγιάννης, Τα Παιδιά της Λύκαινας. Οι Επίγονοι της Πέμπτης
- Ρωμαϊκής Λεγεώνας κατά τη Διάρκεια της Κατοχής (1941–1944), Αθήνα
Ακολουθούν οι τίτλοι που περιλαμβάνονται στη συλλογή και στίχοι των τραγουδιών.
ΠΕΡΙΟΧΟΜΕΝΟ ΚΑΣΕΤΑΣ ΣΕ ΤΙΤΛΟΥΣ
Π'ριντιάση ντι μ' ντάρι (Π)
Ντοσπριτσ' ντι άνι (Τρ.)
Γραϊλου αρμ' νέσκου (Π)
Σικρέτα πισουντέρι (Τρ.)
Αούσιλου (Π)
Πουάλα τα' κιντισίτα (Τρ.)
Λιλίτσια ντι βριάρι (Π)
Σπούνι νι βρε τζιόνι (Τρ.)
Αλασ' τσ' φούρκα (Π)
Τουνκα (Τρ.)
Μιντουϊρι (Π)
Μπουν' τσ' ουάρα πικουράρε (Τρ.)
Τουάμνα ανπίντ (Π)
Αϊτε μοϊ αστιάπτ (Τρ.)
Νου σ' ακατσ' αρμ' νλου (Π)
Αρμ' να σ' αριπιντινά (Τρ.)
Φούρε - Φούρε (Π)
Μούντιλι (Τρ.)
Νάνι - Νάνι (Π)
Ουν τζιόνι πικουράρου (Τρ.)
Κ' ντικου αλ Ναούνι (Π)
Τζιάνα ιου τσινιάι (Τρ.)
Βόρ' σ' μ' ριτ' μουάσιλι (Π)
Λίνα μοϊ Λίνα (Τρ.)
Κ' ντικου ντι μπιάλα (Π)
Λιλίτσι γκάλμπινα (Τρ.)
Τάνι να (Τρ.)
Κου φονάρτικα (Π)
Φιάτ' μουσιατ' (Τρ.)
Λουάρ' Βάλια (Π)
Βαγγελίτσα (Τρ.)
Κ' ντικου ντι ζιάλι (Π)
Λιλίτσι γκάλμπινα (Τρ.)
Τάνι να (Τρ.)
Κου φουάρτικα (Π)
Φιάτ' μουσιατ' (Τρ.)
Λουάρ' Βάλια (Π)
Βαγγελίτσα (Τρ.)
Κ' ντικου ντι ζιάλι (Π)
Τούμπε - Τούμπε (Τρ.)
Σύρμα (Π)
Ντι λα μίντσιου (Τρ.)
Στίχοι Τραγουδιών:
ΜΠΟΥΝ ΤΑ ΟΥΑΡΑ ΠΙΚΟΥΡΑΡΕ (Φ’ ρσιρότικο)
1) Μπουν τζούα πι μοΪ πικουράρε
Μπούν τζούα πικουράρε ντ’ νι κουτία στράκου τσιγάρα
Λά μπουμπούκια ντι προυμβιάρ’
2) Μί μπάκου σι σόμνουλ νού μι ‘ακάτς
Μί μπάκου σι σόμνουλ νού μι ‘ακάτς
‘ωρέ νι θυμσέσκου βρούτα μπράτς
Γκιτέρισ’ χαράου μάρι
3) Μί μπάκου στόρμου σί μίντια λά τίνι
Μί μπάκου στόρμου σί μίντια λα τίνι
‘ωρέ τσέ νι π’ τσ’ ι μίνι
Λά μπουμπούκια ντι προυμβιάρ
4) Τσέ λουάϊ πέρλου ντισπαλτίτου
Τσέ λουαϊ πέρλου ντισπαλτίτου
Κου κάρι βά νι τί μ’ ρίτου
Λά μπουμπούκια ντι προυμβιάρ
5) Τσέ λουάϊ πέρλου νιάλι νιάλι (δις)
Κου κάρι βά ‘ακάτς βριάρι
Γκιτέρι σ’ χαράου μάρι
6) Τσέ λαϊ ‘οκλι ντι λ΄ντ’ ρούσιου (δις)
Κου κάρι βά νιά κότσ’ ντί γκούσι
Λά μπουμπούκια ντί προυμβιάρ
7) Τσέ λαϊ μπούτζ ντί τσιριάσι (δις)
Κάρι τζιόνι βά σ’ λι μπάσι
Λά μπουμπούκια ντι προυβμιάρ
ΑΡΜ ΝΑ Σ’ ΑΡΙΠΙΝΤΙΝΑ (στα τρία)
1) ‘Αρμνα σ’ ‘αριπιντινά τι νσούσου ντί τούν
Τζιάν κου φούρκα ‘αρμνα μωρέ τούτ
Σ’ τουρτσιά σκού φούρκα ‘αρμν
‘αρμνα μωρέ τούτ σ’ τουρτσιά
2) Σκου φούρκα ‘αρμ’ ν τούτ σ’ τουρτσιά
Κ’ φούσλου βριά τρά σλούμπλ σί
Νκάλι ‘αρμνλου μωρέ σιουά ‘αστιπτά
Σί γκάλι τζιόνλι ‘αρμνλου μωρέ
Σιουά ‘αστιπτά
3) Σι γκάλι ‘αρμνλου σιονά άστιπτά ‘ανάμισα
Ντίτ κάλιουρι λιά ‘αρμνα ντιού μωρέ
Ν’γίνι ‘ακσί λέ μσιάτα ‘αρμν ντου
μωρέ ν’ γίνι ‘ακσί
4) Ντι λά κ’ υβι ιό γίνου ‘ακσί σ’ λά
Οϊ τωρά νι μι ντούκου λαϊ τζιόνι
Σι ‘αντούκου π’ νι τρ’ πικουράρι
Σι λά οϊ μητούκου σ’ ατούκ π΄νι
Τρ’ πικουράρι
ΟΥΝ ΤΖΙΟΝΙ ΠΙΚΟΥΡΑΡΟΥ
1) Αϊτι σ΄ούν λαϊ τζιόνι πικουράρου
Σ΄άρι όλι τούτι τού κουτάρου (δις)
Ιέλου λί βιάγκλι τζούα σι νουάπτι
Τράς λί μούλγα ιέλου νού πουάτι (δις)
2) Αϊτι σ΄κ΄ντου ιάρνα λά ιρνάρου
Σ’ ‘αστι μωρέ τζιόνλι βιρινάτου (δις)
Σ΄κ΄ντου γίνι προυμουβιάρα
Κ’ ντ τζιόνλι κού φλουιάρα (δις)
3) Αϊτι σ’ κ’ ντου βιάρα ιμούλτου γκλό
Σι ‘άρι μωρέ τζιόνλι σι ούν καημό (δις)
Κ’ μουσιάτα ‘αλούϊ φυντάνι
Σ΄’αρί μούλτ πηρηφάνι (δις)
ΤΑΝΙ ΝΑ
1)Ιά μπάγκ’ τα στουλια τίνι
γίνου βρούτα μοϊ κατρ μίνι
2)Αϊτε τάνι να μωρ νι να
βρούτα αλί ντάντι μοϊ τσέ νι τι αβιά
Αϊ βρούτα αλι ντάντι μοϊ ατσιά μουσιάτα
πέρτσια ατά νικιπτινάτα.
3)Σεμν’ κου μάνα μοϊ σεμν’ κου όκλιου
νι μί μπακασι μοϊ ντί γιου ντρόκλιου
4)Αϊτε τάνι να μωρ νι νά
βρούτα αλί ντάντι μοϊ τσέ νι τι αβιά
Αϊ βρούτα αλί ντάντι μοϊ ατσιά μουσιάτα
πέρτσια ατά μοϊ νικιπτινάτα
5)Σούπρ ντζιάνα μοϊ ντί γκαιτάνι
κάρι τι λιά μοϊ βά σι τριάκα μπανα
6)Αϊτε τάνι να μοϊ νι νά
βρούτα αλί ντάντι μοϊ τσέ νι τι αβιά
Αϊ βρούτα αλί ντάντι μοϊ ατσιά μουσιάτα
πέρτσια ατά μοϊ νικιπτινάτα.
ΦΙΑΤΑ ΜΩΡ ΜΟΥΣΙΑΤΑ
1)Φιάτα μωρ’ μουσιάτ
φιατ’ μωρ Αβδιλιάτα
ιού τί πιτριάτσι ματα
2)Μούμα νι μι πιτριάτσι
φιάτα μωρ μουσιάτ
μούμα νι μι πιτριάτσι
φιτίκ λά λιβάτζ
3)Σι λιάου θιάμ απα αράτσι
λά σιόπουτλου ντί ν’κιαρι.
ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ (Στα τρία)
1) Μά ντί κουνί μά ντί κου ίκ τί ‘αστιπτάϊ
Βάγγιε νι τί ‘αστιπτάϊ
Σί νι κρέστι σ’ νι τί λιάου Βαγγελίτσα
‘αμιά σί νι κρέστι σ’ νι τί λιάου ώχ λελέ
Βρούτο ‘αμιά
2) Μά κ΄ντου μά μά κ΄ντου μάρι νι τί
Φ’ κούς λελέ νι τί φ΄κούς
Άλτου τζιόνι τα’ ‘άϊ ‘αλιάπτ Βαγγελίτσα
‘αμιά ‘άλτου τζιόνι τα’ ‘αϊ ‘αλιάπτ
‘ώχ λιά νταλιάνα μια
3) Μά σ’ κ’ ντου γκά μάδ’ κ’ ντου γκάλι νοϊ
Ν’ ‘αφ’ λάμ βάγγιε νι νοϊ ν’ ‘αφλάμ
Ντόλι νοϊ νου ν’ σπουράμου.
Βαγγελίτσα μια ντολι νοϊ νού ν’ σπουράμου
‘ωχ λελέ βρούτα μια
ΝΤΙ ΛΑ ΜΙΝΙΤΣΙΟΥ Π’ Ν’ ΛΑ ΜΕΡΟΥ
1) ΑΪ ντι λά μίντσιου λέλε π’ ν’ λά μέρου
Μπουνίκα ‘αμιά
Ντί λά μίντσιου π’ ν λά μέρου
Λελέ στιάουα ‘αμιά
2) Αϊτι πλουάϊα ντά σί νι μια γκουτιάστι
Μπουνικα ‘αμιά
Νιάουα ντά σι νι μια νβαρλιάστι
Λελέ στάουα ‘αμιά
3) Αϊτι βίνι ‘ώρα λελέ σί νι μι νσουόρου
Μπουνικα ‘αμιά
Σ’ ντί παρατζ νι ιέσου γκόλου
Λελέ στιάουα ‘αμιά
4) Αϊτι νι ‘αμ ‘ ν’ σάπ λέλε σ’ ουν τ’ πόρου
Μπουνίκα ‘αμιά
Βά νλι βίντου σ’ βά νι μί νσόρου
Λέλε στιάουα ‘αμιά
